Αρχιμ.Χρυσόστομος Παπαδάκης Οι Άγιοι και οι Πατέρες είπαν...

Αρχιμ.Χρυσόστομου Παπαδάκη: ‘Το «Πιστεύω…»’.

επί το άροτρον - π.Χρυσόστομος Παπαδάκης

Κατά την τάξη της Εκκλησίας, υπάρχουν κάποιοι ψαλμοί και προσευχές οι οποίες έχουν προσλάβει ένα επίσημο χαρακτήρα, γι’ αυτό και διαβάζονται από τον πρώτο τη τάξει. Στον Εσπερινό π.χ. διαβάζεται από τον πρώτο τη τάξει ο «Προοιμιακός ψαλμός» το «Φῶς ἱλαρόν» το «Καταξίωσον Κύριε…», το «Νῦν ἀπολύεις» και προ της απολύσεως το «Στερεῶσαι Κύριος ὁ Θεός…».
Γι’ αυτό και τα κείμενα αυτά λέγονται και «γεροντικά», λέξη παρμένη από τα Μοναστήρια επειδή ο πρώτος τη τάξει εκεί είναι ο Ηγούμενος που λέγεται συνήθως «Γέροντας» ή από τον πρώτο της «Καλύβης» μιας Σκήτης που επίσης αποκαλείται «Γέροντας».
Στον Όρθρο διαβάζει τον «Ἑξάψαλμο», την «Θ΄ Ὠδή» δηλαδή «Την Τιμιωτέραν…» και κάποια άλλα, ανάλογα με την τάξη, αν δηλαδή έπεται ή όχι θεία Λειτουργία. Στη θ. Λειτουργία, ο πρώτος τη τάξει λέει το Σύμβολο της Πίστεως, το γνωστό «Πιστεύω…» και το «πάτερ ἡμῶν». αν μάλιστα στη θ. Λειτουργία παρίσταται επίσημο πολιτικό πρόσωπο, τιμής ένεκεν του παραχωρείται η απαγγελία των δύο αυτών ιερών κειμένων.
Αυτή η τάξη τηρείται, όχι τόσο για να διακρίνεται η παρουσία του πρώτου, αλλά για να δίδεται έμφαση των υψηλών νοημάτων που περιέχουν αυτά τα κείμενα. Ας περιοριστούμε στη θ. Λειτουργία. Για μεν το «πάτερ ἡμῶν» δεν χρειάζεται να πούμε πολλά. Είναι η Κυριακή προσευχή, που λέγεται έτσι διότι μας τη δίδαξε ο ίδιος ο Κύριος. «Οὕτως οὖν προσεύχεσθε. Πάτερ ἡμῶν…». Τα νοήματά της είναι πολλά, μεγάλα, και περιεκτικά. Εδώ θα ασχοληθούμε με το Σύμβολο της Πίστεως, το οποίο μάλιστα οι Πατέρες έβαλαν να το απαγγέλουμε όχι μόνο στη θ. Λειτουργία, αλλά και στην καθημερινή ακολουθία του Μεσονυκτικού και του Αποδείπνου. Γνωστό είναι επίσης ότι απαγγέλλεται τρεις φορές κατά το Μυστήριο του Βαπτίσματος.
Τούτο γίνεται, διότι είναι απαραίτητο να λέμε και να ακούμε συχνά πυκνά το περιεχόμενο της αποκαλυφθείσης από το Θεό πίστεώς μας, το οποίο διατυπώθηκε με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος από τους Αγίους Πατέρες των δύο πρώτων Οικουμενικών Συνόδων, Νίκαιας και Κωνσταντινουπόλεως 325 και 381 μ.Χ. Για να έχουμε αυτό το Σύμβολο της Πίστεως και να το απαγγέλουμε και να ξέρουμε που πατούμε ως προς την πίστη, χρειάστηκε να γίνουν αγώνες και άσκηση, να χυθούν αίματα και ιδρώτες. Το διατύπωσαν ανθρωπίνως για ανθρώπους οι Άγιοι Πατέρες των Συνόδων αυτών αλλά είναι λόγια του Αγίου Πνεύματος γι’ αυτό είναι το μεγάλο και Δόγμα της Εκκλησίας πάνω στο οποίο πατούν και με το οποίο εναρμονίζονται και όλα τα άλλα που κι’ αυτά θεοπνεύστως διατυπώθηκαν από τις υπόλοιπες Οικουμενικές Συνόδους.
Όποιος εμβαθύνει στη θεολογία αγιοπατερικά πορευόμενος, με άσκηση και ζώντας τα μυστήρια της Εκκλησίας, βιώνει αυτό το θεμελιώδες δόγμα της Αγίας Τριάδος, γι’ αυτό και μπορεί να θεολογεί απλανώς «ἐν ἔργοις και λόγοις». Αλλά και εκείνοι που εμβαθύνουν σπουδάζοντας τη θεολογία μέσα από τα έργα των Πατέρων, θαυμάζουν και το περιεχόμενο και τη διατύπωση αυτού του Συμβόλου της Πίστεως.
Εμείς εδώ δεν θεολογούμε. Θέλουμε μόνο δύο απλά πράγματα να επισημάνουμε που θα βοηθήσουν τον απλό αναγνώστη.
Το Σύμβολο της Πίστεως, λοιπόν, αναφέρεται δογματικά στην αποκαλυφθείσα από το Θεό αλήθεια περί της Αγίας Τριάδος. Μιλά χωριστά για τον Πατέρα, για τον Υιό και για το Άγιο Πνεύμα. «Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν…», και «εἰς ἕνα Κύριον Ἰησούν Χριστόν…», και «εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον…». Με τον τρόπο που διατυπώνεται η πίστη στα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος, έτσι διατυπώνεται και η πίστη στην Εκκλησία: «Εἰς Μίαν, Ἁγίαν, Καθολικήν καί Ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν».
Κι αυτό, διότι δεν νοείται πίστη στον αυτοαποκαλυφθέντα αληθινό Τριαδικό Θεό έξω από την Εκκλησία την οποία ο Ίδιος ίδρυσε, της οποίας κεφαλή είναι και δια της οποίας σωζόμεθα.
Είναι Μία, διότι δεν μπορεί να υπάρξει άλλη, πολύ δε περισσότερο πολλές…! Και αυτή δεν είναι άλλη από την Ορθόδοξη, η οποία κράτησε απαραχάρακτη τη διδασκαλία του Χριστού και τα δόγματα των Αγίων Συνόδων.
Είναι Αγία, διότι είναι Άγιος και Πανάγιος και απόλυτη έννοια ο ιδρυτής της Ιησούς Χριστός. Είναι Αγία διότι ως ταμειούχος της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, μπορεί να αγιάζει τα μέλη της. Εκτός Εκκλησίας δεν υπάρχουν Άγιοι.
Είναι Καθολική, διότι είναι πλήρης. Έχει το «καθόλου» με τη σωστή έννοια της λέξεως, διότι σήμερα το καθόλου σημαίνει το τίποτε. Τότε όμως εσήμαινε το όλον. Είναι λοιπόν πλήρης «εἰς πᾶσαν τήν ἀλήθειαν», είναι πλήρης Χάριτος, πλήρης θείας δυνάμεως, πλήρης χαρισμάτων που αγιάζουν τους πιστούς.
Είναι Αποστολική, διότι κρατά αυτά που της παρέδωσαν οι Απόστολοι και που οι ίδιοι τα πήραν από τον ίδιο το Χριστό και που τους τα «ὑπέμνησε» καθαρά για πάντα το Άγιο Πνεύμα την ημέρα της Πεντηκοστής.
Ακόμη πρέπει να παρατηρήσουμε κάτι απλό, αλλά βασικό και ουσιώδες. Ανάμεσα στις τόσες και τόσες λέξεις που διατυπώνουν τη δογματική περί του Τριαδικού Θεού αλήθεια, υπάρχουν μόνο τρία ρήματα.
Το ρήμα που δηλώνει ενέργεια είναι απαραίτητο σε κάθε πρόταση που συναντούμε. Όμως εδώ υπάρχουν θεοπνεύστως μόνο τρία ρήματα που αφορούν τον άνθρωπο, τον πιστεύοντα. Τα ρήματα: Πιστεύω, ὁμολογ¬ῶ, προσδοκῶ. Είναι τα τρία θεμέλια. Οι τρεις βάσεις της πορείας του ανθρώπου προς τη σωτηρία. Πιστεύει αληθινά, πραγματικά, βαθεία, σωστά, δηλαδή ορθόδοξα, σταθερά κ.λ.π. Ομολογεί όμως και αυτά που πιστεύει ως διδασκαλία της Εκκλησίας ξεκινώντας από το βάπτισμα δια των οποίων γίνεται μέλος της. Και προσδοκά αυτά που υπόσχεται ο Χριστός σε ό, τι αφορά τη Δευτέρα Παρουσία, την ανάσταση των νεκρών και την «ζωήν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος» δηλαδή την αιώνια ζωή.
Αυτά τα λίγα μα σημαντικά πρέπει να αναλογιζόμαστε όταν απαγγέλουμε το «Πιστεύω» κι όχι να το απαγγέλουμε τυπικά, απρόσεκτα, μηχανικά ή και βιαστικά. Αναλογιζόμενοι αυτές τις θείες αλήθειες, απαγγέλοντάς τις σωστά και αργά, μας φέρνουν κατάνυξη, αλλά παράλληλα προκαλούμε το θείο φωτισμό, με την καθοδήγηση του οποίου μπορούμε να φτάσουμε σε μεγαλύτερα ακόμη πνευματικά βάθη εσωτερικής μελέτης των θεόπνευστων κειμένων.

(ΕΠΙ ΤΟ ΑΡΟΤΡΟΝ – ΤΟΜΟΣ Α΄ – ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗ Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου)

 

____________________"Ακολουθείστε μας στα Social Media"____________________

About the author

Χαράλαμπος Τσαβδαρίδης